Эй унда! Трибутил фосфат (ТБП) тәьмин итеүсе булараҡ, мин йыш ҡына был химик тарҡалыу тураһында һораған ала. Шулай итеп, мин уйланым, мин тәрән ҡабул итергә - был темаға сумып, һеҙҙең менән барығыҙ менән дә ҡайһы бер төшөнсәләр менән уртаҡлашам.
Трибутил фосфаты — төрлө тармаҡтарҙа киң ҡулланылған химик химик. Ул иреткес булараҡ ҡулланыла, ядро яғыулыҡ циклында, шулай уҡ пластмасса һәм синтетик резина етештереүҙә экстракт. Тик өҙөлә башлағас, нимә була?
Термик тарҡалыу
Трибутил фосфат тарҡалыуының төп ысулдарының береһе – термик тарҡалыу аша. ТБП юғары температураға дусар булғанда, молекула эсендәге химик бәйләнештәр өҙөлә башлай. ТБП-ның типик структураһы фосфат төркөмөнән тора, өс бутил сылбырына бәйләнгән. Юғары температурала бутил сылбырындағы углерод - кислород бәйләнештәре өҙөлә башлай.
Йылылыҡ тарҡалыуының тәүге аҙымы, ғәҙәттә, фосфат үҙәгенән бутил төркөмдәренең ярылыуын үҙ эсенә ала. Был бунеле һәм фосфор кислотаһы сығарылыштары барлыҡҡа килтерергә мөмкин. Мәҫәлән, температура 200°С-тан юғары күтәрелгән һайын, бутил төркөмдәрен берәм-берәм сығарырға мөмкин. Реакция — эндотермик процесс, йәғни йылылыҡ рәүешендәге энергия индереүҙе талап итә.
Әгәр температура арта барһа, барлыҡҡа килгән фосфор кислотаһы сығарылыштары артабан тарҡала ала. Фосфат төркөмө кислород атомдарын юғалта ала, ә дөйөм молекула тотороҡһоҙлана. Тора-бара ул ябайыраҡ органик булмаған фосфор барлыҡҡа килтерә ала - составында берләшмәләр һәм углеводородтар. Был процесс сәнәғәт шарттарында ғына түгел, унда ТБП юғары - температура процестарына дусар булыуы мөмкин, ә осраҡлы янғындар осраҡтарында ла, унда ТБП булыуы мөмкин.
Гидролитик тарҡалыу
Тағы бер әһәмиәтле ысул Трибутил Фосфат тарҡала гидролиз аша. Гидролиз — һыу молекулалары химик берләшмә менән реакцияға ингән реакция. ТБП осрағында һыу фосфат - бутил бәйләнештәре менән реакцияға инә ала.
Реакция һыу молекулаһы фосфатҡа – кислородҡа – углерод бәйләнешенә һөжүм иткәндә башлана. Һыу молекулаһы бүленә, гидроксил төркөмө (-ОН) фосфор атомына беркетелә һәм бутил төркөмөнә беркетелгән водород атомы. Был дибутил фосфаты һәм бутанол барлыҡҡа килтереүгә килтерә.
Гидролитик тарҡалыу тиҙлеге бер нисә факторға бәйле. рН хәл итеү хәл иткес. Кислоталы иретмәләрҙә гидролиз реакцияһы дөйөм алғанда тиҙерәк, сөнки кислоталағы водород иондары реакцияны катализлай ала. Төп иретмәләрҙә реакция ла осрай, әммә икенсе тиҙлектә һәм төрлө арауыҡ продукттары менән. Мәҫәлән, көслө төп иретмәлә барлыҡҡа килгән дибутил фосфаты нигеҙ менән артабан реакция итә ала, тоҙҙар барлыҡҡа килтерә.
Был гидролитик тарҡалыу экологик сценарийҙарҙа актуаль. Әгәр ТБП һыу объекттарына сығарыла, ул ваҡыт үткән һайын гидролизлана башлай ала. Был экосистема өсөн тарҡалыу продукттары булараҡ эҙемтәләргә килтерергә мөмкин, мәҫәлән, бутанол һәм фосфат тоҙҙары, һыу тормошона тәүге ТБП менән сағыштырғанда төрлө йоғонто яһай ала.
Окислы тарҡалыу
Трибутил фосфатының окисланыу тарҡалыуы ла барлыҡҡа килергә мөмкин. ТБП һауалағы кислород кеүек окисландырыусы матдәләр йәки водород перекисе кеүек көслө окисландырыусыларға дусар булғанда, бутил сылбырындағы углерод - водород бәйләнештәре окисланырға мөмкин.
Окислашыу процесы ирекле радикалдар барлыҡҡа килтереүҙән башлана. Был ирекле радикалдар кислород молекулалары менән реакцияға инә ала, пероксид радикалдар барлыҡҡа килтерә. Был пероксид радикалдар һуңынан ТБП молекулаһына һөжүм итә ала, углерод - углерод һәм углерод - кислород бәйләнештәрен өҙөү.
Окисланыу үҫешкән һайын бутил сылбырҙары яйлап бәләкәйерәк карбонил берләшмәләренә, мәҫәлән, альдегидтар һәм кетондарға тарҡала. Тора-бара окисланыу, әгәр реакция тамамланыуға китһә, углекислый газ һәм һыу барлыҡҡа килтерергә мөмкин. Был окислывающий тарҡалыу һаҡлау шарттарында мөһим. Әгәр ҙә ТБП кислород кимәле юғары булған мөхиттә йәки окисландырыусы бысратыусылар булғанда һаҡланһа, ул ваҡыт үткән һайын тарҡала башлай ала.
Ҡулланыуҙарға тарҡатыу йоғонтоһо
Трибутил фосфатының тарҡалыуы уның ҡушымталарына ҙур йоғонто яһай ала. Атом яғыулыҡ циклында, унда ТБП экстранант булараҡ ҡулланыла, теләһә ниндәй тарҡалыу уның экстракция һөҙөмтәлелеген кәметергә мөмкин. Таратылған продукттар ТБП менән бер үк экстракция үҙенсәлектәренә эйә булмауы ихтимал, был ядро материалдарын айырыу кәмеүенә килтерә.
Пластик һәм синтетик резина сәнәғәтендә тарҡалыу продукттары булыуы һуңғы продукцияның сифатына йоғонто яһай ала. Мәҫәлән, тарҡалыу продукттары бысраҡтар булып хеҙмәт итә ала, пластик йәки резинаның физик һәм химик үҙенсәлектәрен үҙгәртә.
Бәйләнешле фосфат берләшмәләре
Башҡа фосфат берләшмәләре бар, улар Трибутил фосфаты менән бәйле, мәҫәлән,Трибутокситил фосфаты(ТБЭП), 1990 й.Триксилил Фосфат(ТПП), һәмТрикрезил фосфат. Был берләшмәләрҙең шулай уҡ үҙҙәренең тарҡалыу механизмдары бар, улар термик, гидролитик һәм окислывающий тарҡалыу йәһәтенән бер аҙ ТБП-ға оҡшаш. Әммә аныҡ реакция тиҙлеге һәм продукттары төрлө химик структуралар арҡаһында төрлөсә булыуы мөмкин.
Мәҫәлән, ТБЭП-та ТБП-лағы бутил төркөмдәре менән сағыштырғанда, уның структураһында этил төркөмө бар. Был бәйләнеш ныҡлыҡтарына һәм һыу йәки окисландырыусы матдәләр менән реакцияға йоғонто яһай ала. ТПП һәм Трикрезил фосфаты үҙҙәренең структураларында ароматик төркөмдәргә эйә, улар уларҙы тотороҡлолоҡҡа һәм тарҡатыу юлдарына йоғонто яһай ала.
Декомпозицияны иҫкәртергә
Тәьмин итеүсе булараҡ, Трибутил фосфаты тарҡалыуына юл ҡуймау мөһимлеген аңлайым. Термик тарҡалыуҙы булдырмау өсөн, был’ы тейешле температурала ТБП һаҡлау мөһим. Уны йылылыҡ сығанаҡтарынан алыҫ тотоу һәм тотороҡло һаҡлау мөхитен һаҡлау термик тарҡалыу хәүефен һиҙелерлек кәметергә мөмкин.
Гидролитик тарҡалыу өсөн, был’s мөһим, тип һаҡлау өсөн ТБП ҡоро. Әгәр ул’ы ҡулланыла процесында, унда һыу булыуы мөмкин, өҫтәмәләр ҡулланыу йәки рН идара итеү ярҙам итә ала яйлатып гидролиз реакцияһы.
Окислительный тарҡалыуҙы булдырмау өсөн, Азот аҫтында кеүек ТБП-ны инерт атмосфераһында һаҡлау һөҙөмтәле булыуы мөмкин. Был ТБП-ны һауалағы кислородҡа дусар итеүҙе кәметә.
Һығымта
Тимәк, унда һеҙгә уны! Трибутил Фосфаттың нисек тарҡалыуы тураһында ентекле ҡараш. Был тарҡалыу механизмдарын аңлау фәнни сәбәптәр буйынса ғына түгел, ә ТБП-ға таянған тармаҡтар өсөн дә мөһим. Ядро яғыулыҡ циклында булһынмы, пластмасса етештереү, йәки башҡа ҡушымталар, нисек TBP тарҡалыуын белергә ярҙам итә ала, яҡшыраҡ эшкәртергә, һаҡлау, һәм был химик ҡулланыу.
Әгәр һеҙ’ы баҙарҙа юғары - сифатлы Трибутил-фосфат йәки уның мөлкәте һәм ҡушымталары тураһында ниндәй ҙә булһа һорауҙарығыҙ бар, иркенләп, һатып алыуҙар тураһында фекер алышыу өсөн ярҙам итеү өсөн. Беҙ бында һеҙгә иң яҡшы продукция һәм ярҙам күрһәтеү өсөн.
Һылтанмалар
- «Органофосфор берләшмәләре химияһы» Р.
- "Трибутил фосфатының экологик яҙмышы һәм эффекты" - экологик химия журналы